Clivia

Clivia_miniata_(BG_Zurich)-06

Clivia miniata, Botanische Tuin Universiteit Zurich, Bron: Wikimedia, GNU Free Documentation License

We zijn in blijde verwachting van alle kleuren die de bol- en knolgewassen dit voorjaar gaan brengen. De sneeuwklokjes zijn al in bloei, een enkele vroege krokus ook al, maar eigenlijk is het nu wachten op de echte uitbarsting van de lente. Ik werk al lang in tuinen en elk jaar zie ik de bezoekers gedurende die eerste lentedagen de zon en de kleuren van de bloemen letterlijk opzuigen, alsof alles opnieuw geboren wordt en men voor het eerst sinds lang weer diep kan ademhalen. Ik vind het altijd een van de meest feestelijke momenten van het jaar.

We zijn echter zo gewend aan ons standaard assortiment van krokussen, tulpen, narcissen en scilla’s dat je bijna zou vergeten dat er wereld van knol-en bolgewassen is die we niet of nauwelijks kennen.

Onze voorjaarsbloeiers, zoals sneeuwklokjes, tulpen, hyacinthen, narcissen, blauwe druifjes, zijn afkomstig uit voornamelijk vier plantenfamilies: de leliefamilie (Liliaceae), de irisfamilie (Iridaceae), de narcisfamilie (Amaryllidaceae) en de aspergefamilie (Asparagaceae). Deze families zijn behoorlijk wijdverspreid over de aardbol. Het zijn niet alleen bolgewassen, maar ook knolgewassen, en planten met vlezige wortels cq wortelstokken. Allemaal met reservevoedsel in hun ondergrondse delen, dus. Dat reservevoedsel is nodig voor hun typische jaarlijkse cyclus van korte groei, bloei en zaadvorming en lange rust, c.q. stilstand. Gedurende die rustperiode blijven sommige soorten bovengronds, maar veel soorten gaan ondergronds.

De Lage Landen kennen van nature weinig voorjaarsbloeiende bolgewassen. De meeste van onze lentebloeiers zijn eeuwen terug uit andere delen van de wereld – voornamelijk uit Europa en Eurazië – mee hier naartoe genomen  (bollen zijn o zo makkelijk te vervoeren) en in onze tuinen en parken aangeplant. Het zijn bolgewassen die van oorsprong in andere (vaak meer extreme) omstandigheden groeiden, en in ons klimaat enigszins kunnen gedijen.

Maar er zijn ook genoeg soorten uit bovengenoemde families die ons klimaat helemaal niet prettig vinden. Ze kunnen bijvoorbeeld niet tegen vorst, of tegen veel regen of tegen een gebrek aan licht. Zuidelijk Afrika bijvoorbeeld staat bekend om zijn enorme variatie aan bol- en knolgewassen. Dat zijn allemaal bolgewassen die het in Nederland buiten niet zouden redden. Het zuidelijk deel van het Afrikaanse continent is één van de plekken op aarde met een uitzonderlijk grote plantenrijkdom (we noemen dat soort plekken ook wel biodiversity hotspots). Veel van deze bollen en knollen kunnen wij best wel kweken, maar niet buiten in de tuin. Je moet ’s winters beschikken over een koele, lichte ruimte binnenshuis of over een koele kas, want anders lukt het niet.

Gespecialiseerde bollenkwekers bieden soms mooie soorten aan en als je er plek voor hebt en je hebt een beetje groene vingers: probeer ze dan gewoon eens uit.  Zuid-Afrikaanse bollen beginnen hun groeiseizoen in onze herfst. In de zomer hebben ze droog, koel, goed geventileerd en donker in papieren zakken liggen wachten totdat ze rond oktober in potten kunnen worden aangeplant. Niet in plastic potten, wel in terracotta potten. En met een grofzanderig mengsel. De meeste bolletjes houden namelijk van goede drainage. Één keer goed water geven en daarna pas weer als de groei zichtbaar is. Na de bloei sterft het bovengrondse deel af en neemt het watergeven af, tot het volledig stopt. Wanneer de potjes volledig zijn ingedroogd kunnen de bolletjes verzameld worden en opgeslagen tot de volgende herfst.

De freesia en de gladiool kennen wij als de snijbloem, maar in feite zijn het twee geslachten van Afrikaanse bolgewassen. De Freesia’s en gladiolen die wij van de markt kennen zijn groot-groter-groots: zo kom je ze in de natuur niet tegen. De wilde soorten, of variëteiten die dicht bij wilde soorten staan, zijn honderd maal eleganter qua geur en bloei. Als bijvoorbeeld de Freesia alba in september wordt opgepot, dan bloeit hij in januari, met een heerlijke geur en een prachtige tekening. De gladiool komt met méér dan honderd soorten voor in Zuidelijk Afrika. Bekijk ze maar eens op de schitterende website van de South African National Biodiversity Institute. Je kijkt je ogen uit.

Veltheimia en Lachenalia, twee geslachten  uit de leliefamilie, zijn ook soms in Nederland te krijgen. Lachenalia-soorten bloeien wat eerder (soms al in november) en Veltheimia-soorten wat later. Kweek ze vooral in pot op.

De narcisfamilie is niet alleen de familie van narcissen, maar ook van de  uien, de knoflook, de sneeuwklokjes, lenteklokjes en zomerklokjes. Zuid-Afrikaanse familieleden zijn onder andere Tulbaghia (Zuid-Afrikaanse knoflook), Nerine, Haemanthus, Agapanthus en Clivia. Deze laatste, een volledig uit de mode geraakte plant, is mijn favoriet. Net als Agapanthus heeft Clivia geen bollen maar vlezige wortelstokken. De clivia is wintergroen en dus verdwijnt hij in zijn rustperiode (zomer en herfst) niet onder de grond. Hij kan wat warmer staan dan andere Zuid-Afrikaanse bollen en is daardoor perfect voor huiselijk gebruik. In de zomer kan hij gerust naar buiten (op een schaduwrijke en niet te natte plek). De clivia wordt jaarlijks tot bloei geforceerd door aan het eind van de herfst eerst te stoppen met watergeven en vervolgens, vanaf nieuwjaar, het watergeven redelijk royaal op te pakken. Let wel op dat onder in de (terracotta) pot geen water blijft staan want de vlezige wortels rotten snel. In februari/maart wordt je dan beloond met grote schermen fel oranje bloemen. Wat een kleur in de wintertijd! Het is al weer een aantal jaar geleden dat ik ze in maart zag bloeien in Paleis het Loo. In mijn herinnering stonden overal, op de gangen en in de kamers, grote potten oranjebloeiende clivia’s. Ik ben het nooit vergeten en wat mij betreft kan het Huis van Oranje zich geen betere en makkelijkere plant wensen.

 

Over Hanneke Schreiber

Op het grensvlak van natuur en cultuur
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s